CevvalKoala

RSSmail

Flash! Flash! Flash!

İnsanevladının incik boncuk peşinde koşusu yeni değildir. Kazılarda bulunan ziynet eşyasından tutun da çok daha yakın zamanda doğurtturulan modalara kadar birçok işareti vardır bunun da. İtiraf edelim, biz ademoğulları alengirli, parlak, ışıltılı, havalı şeylere meraklıyızdır.

Nalet huyumuz internet alemine de sirayet etmiştir maalesef. İnternette de havalı olmanın yolunu Adobe (adobi diye okuyacakmışız) temin etmiştir insan türüne. Teknolojinin adı da Flash'tır.

Flash ile web sayfalarında standart olan html dilinin sağlayamadığı imkânlar web tasarımcısının hizmetine sunulmuştur. Bunlardan ilk akla geleni Youtube gibi video sitelerinde kullanılan video oynatıcıdır. Youtube'un adını duymuş, siteye girmiş milyar tane insan evladı belki bilmez ama flash olmadan Youtube da var olamazdı. Flash teknolojisinin ikinci yaygın kullanımı da görmemiş kobi web sitelerinin girişine konulan animasyonlar, intro'lardır. Bunların bir türevi de büyük markaların ürünleri için reklamcılara yaptırdıkları promosyon siteleridir. Bunların dışında flash'tan menü yapmakta, fotoğraf albümleri oluşturmakta, web sitesine ses çıkarttırmakta, video konferans fasilitesi sunmakta vb. yararlanılmaktadır.

Amma ve lâkin internet boynumuza asıp gezeceğimiz bir eşya, ya da apartmanın kapısına çekip cilalayacağımız bir vasıta değildir ki bu ortamda hava, ışıltı, atraksiyon'un yeri olsun. Aksine internet özünde bir enformasyon ortamıdır. İnterneti kullanma amacımız bilgiye ulaşmaktır. Bu bilgi ödevde kullanmak için araklayacağımız birkaç wikipedia maddesi olabilir, satın alacağımız telefonun teknik özellikleri olabilir, hanım seviyor diye indireceğimiz bilmemkimin mp3'ü olabilir, Amerike'ye okumaya giden oğlunuzun sesi olabilir, facebook'tan kaldırmak istediğiniz hatunun fotoğrafı olabilir. Olabilir de olabilir. Şekil farklı farklıysa da özünde bunların tümü birer bilgidir.

Flash ise bilgiye ulaşmayı kolaylaştıran, hızlandıran bir teknoloji değildir. İçeriği allayıp pullamaya, süslemeye, şekli ön plana çıkarmaya yarar. Bunu yaparken de aksi gibi bilgiye ulaşmayı yavaşlatır. Animasyonlar zaman harcar, sesler dikkati dağıtır, "skip intro" linkini arayıp bulup tıklamak vaktinizden yer. Kısacası siteyi ziyaret edenler asıl amaçları olan bilgiye erişmenin yerine kullanıcı arabirimini keşfedip kullanabilmeye odaklanmak zorunda kalırlar. Bu da sitenizin içeriğini odaktan uzaklaştırır.

Flash'ın somut sakıncalarından örnekler verebiliriz: İlk olarak flash siteler, özellikle de bir aceminin elinden çıktılarsa, uzun sürede yüklenirler. Artık dial-up çağında değiliz, ama yine de bir siteye girmek için önce 15 MB'lik sitenin tümünü indirmemiz de gerekmemeli değil mi? ADSL bağlantı ile 2 dakika yükleme yapmak eziyet, zulüm değil midir bu devirde? Ben firmanın sitesine girip oradan telefon numarasını almaya çalışıyorum, neden bana firmanın distribütörü olduğu selopak sarma makinalarının görsellerini de çektiriyorsunuz, daha ilk anda? Biraz daha işini bilen flash tasarımcıları siteyi parçalara bölerek bu sorunu biraz daha çekilebilir hale getirseler de yine de flash web'in "tek url'de tek sayfa" mantığına aykırı düşer. Doğrudur, aynı karın ağrısını html ile de üretmek, 5MB'lik resimleri img width/height attribute'ları ile küçültüp siteye koymak, frameler ile tek url'de tek sayfa ilkesini ayaklar altına almak mümkündür. Ama bunlar html dünyasında gittikçe daha az rastlanan acemi hatalarıdır. Flash dünyasında ise yavaş yüklenen site yapmak norm gibidir.

İkincisi, flash tasarımcıya özgürlük verir. Özgürlüğün nesi kötü diye sormadan bir düşünün... Flash tasarımcıya (bilgisayarımızda gönlünce at koşturabilme gibi bir) özgürlük verir. Animasyonlar, sitenin arka planında çalan müzikler, kanıksadığımız ve alıştığımız web yapısından uzak kullanıcı arabirimi... Bunların hiçbirini de size sorup uygulamaz flash siteler. Siteye girdiğinizde bilgisayarınızdan ses çıkmaya başlar, panik halinde ses kapatma düğmesi ararsınız patron odasından duyup neye baktığınızı merak etmeye başlamadan. 1990'lı yıllarda blink ve marquee tag'larının icadı ile görülen bir rahatsız edici hareketliliğin modern zaman versiyonu kıpraşır durur flash'lı sitelerde. Her tıkladığınız yerden bir efekt çıkar. Siz de benim gibi telefonların tuş sesine de sinir olan insanlardansanız internette girdiğiniz sayfalar ses çıkarınca o siteden nasıl kaçacağınızı şaşırıyorsunuzdur.

Üçüncüsü, flash'ın tasarımcıya verdiği özgürlük alışkanlık yaptığı için bu tasarımcılar tembelliğe alışır, css ve html gelişip flash'ın yaptığı işleri yapabilir hale geldiği halde bunları kullanmayıp flash gibi kapalı ve kontrolünüz dışında kalan bir teknolojide sayfalar üretmeye devam ederler. Bugün artık flash'ın en temel kullanımı olan Youtube gibi video paylaşım siteleri bile HTML5 ile yapılabilmekte, flash'a gerek duyulmamaktadır.

Dördüncüsü, flash sitelerin içeriğindeki metinler arama motorlarının erişimi dışında kalırlar. Sitenize koyduğunuz bilgilerin Google'da çıkmasını istemiyor musunuz? Flash kullanın. Tam size göre. Google'da çıkmasını istemediğiniz şeyleri neden web'e koyduğunuzu da sormuyorum artık.

Beşincisi, flash sitelerde browser'ınız alıştığınız şekilde çalışmamaya başlar. Back butonu, forward butonu işlevini yitirir. Tablar alışılan biçimde çalışmaz. Mouse'un orta tuşu işsiz kalır. Sağ tuş menüsü yok olur. Ctrl-F ile sayfanın içinde bir kelimeyi aratma ihtirasınız sükut-u hayale uğrar. Kullanıcılarınızı sinir sahibi yapmanın daha başarılı yolları da var elbette, ancak browserlarının temel işlevselliğini kullanım dışı bırakmak da oldukça iyi bir fikir bu bağlamda.

Altıncısı, flash siteleri güncellemek zordur. CSS'in size sunduğu gücü elinizden alan bir teknolojidir flash. Tek bir property değişikliği ile bütün sitenizi bambaşka bir şekle sokabilmeniz mümkünken flash ile kendinizi tek bir şekle, tek bir yapıya mahkum bırakırsınız. Yarın bir gün siteyi değiştirmeyi düşündüğünüzde çekeceğiniz acıları düşünün flash sitede karar kılmadan önce.

Yedincisi, flash sitelerdeki font boyutunu değiştiremezsiniz. Siteyi yapan tasarımcı muhtemelen 20'li yaşlarındadır. Ha keza, söz konusu tasarımcının gözleri de. Sizin gözleriniz kaç yaşında? Ya da babanızın gözleri? Browser'ınızın fontunu büyütebildiğinizi biliyor musunuz? Bilmiyorsanız Firefox'da ctrl ile aynı anda sayı klavyesindeki + tuşuna bir basın. - tuşu da benzer bir işe yarar tabii... Bunu bir de flash'la yapılmış bir sitede deneyin hele.

Sekizincisi, flash'la yapılmış siteler özellikle kısıtlı kaynakları olan bilgisayarları pek üzer. Çalışır durumdaki p3 bilgisayarınızı sırf eskidi diye çöpe atanlardansanız bu sizin için pek sorun değildir elbette (söz açılmışken, bu bilgisayarları bana gönderin, eski bilgisayarlara linux kurup çocuklu yoksul ailelere veriyorum.). Ama eski bir bilgisayar kullanmakta olan kişileri kullanıcı profilinizden silmek için yeterli sebep midir flash'ın artıları?

Dokuzuncusu, flash siteler bir önceki maddede de bahsettiğim üzere istemci tarafında (sizin aterinizde demenin havalı bi şekli) daha fazla kaynak tüketirler. Bu kaynaklardan biri de işlemcinizdir. Oldukça kaba bir hesap yapalım: Normalde işlemcinizin %10 yoğunlukta çalışacağı bir 10 saniyeyi flash site nedeniyle %50 yoğunlukta geçirdiğinizi düşünelim. Bu sıradan bir işlemcide 10 saniye boyunca 20-25 watt yerine 35-40 watt yakmanız anlamına gelecektir. Yani fazladan 150 wattsaniye enerji yaktık. Neden? Sırf saçma sapan bir otomobil üreticisinin reklam ajansı flash sitenin iyi bir fikir olduğunu düşündüğü için. Tamam 150 wattsaniye para değil. Bu yazının yazıldığı sıralarda yuvarlak hesapla binde bir kuruş (lira değil evet) yapıyordu. Dünyanın elektrik üretiminin %40'ının kömür ile çalışan termik santrallerde gerçekleştiğini göz önünde bulunduralım. Elektriğin kilowattsaatinin de yarım kilo kömür ettiğini hesaba katalım. Antin kuntin flash sitemize giren bir milyon kullanıcıya hep birlikte 20 kilo kömür yaktırdık. Elimize sağlık. Aynı naneyi 1000 tane site yemiş olsun. 20 ton dinozor fosili artık küresel ısınmaya katkıda bulunuyor. Hayırlara vesile olsun.

Onuncusu, gittikçe çoğalan 3g'li wireless'lı telefonlar flash'lı siteleri çoğunlukla düzgün görüntüleyememektedir. Site ya hepten çalışmaz olur, ya da şekli şemali bir garip görünür. Küçük ekranlı netbook'lar da benzer sorunlardan muzdarip olabilmektedir flash'lı sitelerle cebelleşirken.

Ve sonuncusu, flash site ziyaretçilerinin elindeki kişiselleştirme imkânlarını da ortadan kaldırır. Greasemonkey scriptleri ile sık kullandığınız sitelerde rahatsız olduğunuz sorunlara çözüm bulabilmektesiniz. Örneğin Gmail - Hide Tasks & Contacts scripti ile gmail görünümünde kullanmadığınız bazı unsurları saklayabilir, Google Reader Absolutely Customizable ile Google Reader'ın görünümünü istediğiniz gibi değiştirebilir, Rapidshare Autowait ile Rapidshare'den download'larınızı başlatıp dışarıda gezmeye gidebilirsiniz. Flashlı sayfalarda bunlar ve benzeri faydalı scriptler yalan olmaktadır.

Hal böyleyken hala flash kullanmaya devam edenlere verilebilecek yanıt tektir: Flashblock. Siz de kullanın, hangi flash'ı görüp, hangisini görmek istemediğinize kararı siz verin. Hem de interneti çok daha hızlı gezersiniz. 06.04.2010